De 13-jarige Oostenrijkse koe Veronika nam deel aan een studie en verraste wetenschappers. Onderzoekers gaven haar een schrobborstel en gingen ervanuit dat ze die spontaan zou gaan gebruiken plekken op haar lichaam die ze moeilijk bereiken kan, te krabben. En dat deed ze.
In Oostenrijk is voor het eerst experimenteel aangetoond dat een rund in staat is tot doelgericht gereedschapsgebruik. In een publicatie in Current Biology Magazine wordt beschreven hoe de Brown Swiss-koe Veronika een schrobborstel gebruikte om zichzelf op moeilijk bereikbare plekken te krabben – en daarbij zelfs onderscheid maakte tussen de twee uiteinden van het voorwerp.
Proefopzet in natuurlijke omgeving
Het experiment werd uitgevoerd in de zomer van 2025, in een extensief beheerde open weide van circa 90 bij 35 meter, een van vier locaties waar Veronika, inmiddels 13 jaar oud, het jaar doorbrengt. Deze opstelling bood de onderzoekers de kans om natuurlijk gedrag te observeren in een ruime, verrijkte omgeving.
Tijdens de proef kreeg Veronika herhaaldelijk een asymmetrische schrobborstel aangeboden, met aan de ene kant borstelharen en aan de andere kant een gladhouten handvat. De oriëntatie van de borstel werd bij elke ronde semi-willekeurig gekozen. De koe was gewend aan voorwerpen in haar leefomgeving, en kreeg tijd om zichzelf met de borstel te leren omgaan, maar er is haar niet geleerd om en hoe de borstel te gebruiken.
Gebruik met bek en tong
Veronika benaderde de borstel met haar bek, gebruikte haar tong om deze op te tillen, en klemde het handvat vast in de diastema – de ruimte tussen snijtanden en kiezen. Zo kreeg ze stabiele controle over het uiteinde van de borstel.
Gedurende zeven sessies van tien proeven registreerden de onderzoekers 76 gevallen van zelfgericht gebruik van de borstel. Ze bracht het gereedschap uitsluitend in contact met moeilijk bereikbare lichaamsdelen aan de achterzijde: het kruis, de lendenen, de buikflanken, de huidplooi rond de navel en de uier.
De borstelzijde werd significant vaker gebruikt dan het gladde uiteinde. De duur van het gedrag verschilde telkens niet tussen beide kanten van het gereedschap.
Verschillende technieken per lichaamsdeel
Opvallend was het onderscheid dat Veronika maakte tussen lichaamsdelen. Bij stevigere delen van het bovenlichaam gebruikte ze de borstelzijde in een trekkende, schrobbende beweging. Bij gevoelige zones, zoals de uier en de anusstreek, gebruikte ze juist de gladde houten steel, waarmee ze voorzichtige duwbewegingen maakte.
Deze contextafhankelijke keuze werd bevestigd met statistische analyse. Een aanvullend lineair model toonde een significante interactie aan tussen lichaamsregio en gereedschapszijde.
Tijdens het gebruik paste Veronika regelmatig haar grip aan: ze liet de borstel los, herpositioneerde en klemde hem opnieuw vast – gericht op een betere werking voor het gekozen doelgebied. Met haar verrassende gebruik van de borstel behaalde Veronika de cover van het wetenschappelijke tijdschrift en de internationale media. De onderzoekers publiceerden twee video’s om te illustreren hoe de koe de schrobborstel gebruikt.
Video 1. Greep en anticiperend gedrag
Demonstratie van Veronika’s techniek om de steel te grijpen in real-time en slow motion. De video laat zien hoe ze de borstel met haar mond optilt, positioneert en stabiliseert. Ook worden voorbeelden getoond van anticiperend handelen, zoals het herpositioneren en opnieuw vastpakken van het gereedschap, vlak voordat ze het op een specifiek lichaamsdeel toepast.
Video 2. Technieken per lichaamsdeel
Illustratie van de verschillende manieren waarop Veronika elk uiteinde van het gereedschap gebruikt, afhankelijk van het lichaamsdeel dat ze wil bereiken. De video laat zien hoe haar bewegingen variëren op basis van de mechanische eigenschappen van de borstelharen versus de gladde steel, en hoe ze haar techniek aanpast aan de gevoeligheid van het doelgebied.
Bron onderzoek en afbeeldingen: Antonio J. Osuna-Mascaró en Alice M.I. Auersperg van de universiteit Wenen in Current Biology Magazine
